سوء مصرف مواد

برنامه آموزش مهارت هاي فرزندپروري نوجوان سالم ( 17-12 سال )

همه والدين خواهان بزرگ كردن فرزنداني تندرست و نيك رفتار هستند. با گذر از كودكي به نوجواني دغدغه‌هاي والدين در مورد رفتار فرزندان دو چندان شده و بيش از پيش به نگرانى بدل مى‌شود. مادران و پدران در جستجوى راهكارهايى بر مى‌آيند كه نوجوانان را به سلامت از مخاطرات اين دوران گذر دهند. پژوهش‌هاى بسيارى نشان داده است خانواده به دلايل متعدد مهمترين محيط براى پيشگيرى از مشكلات رفتاري از جمله سوءمصرف مواد است. والدين موثرترين افراد زندگى نوجوانان بوده و از ابتداى زندگى مهمترين الگوى رفتارى فرزندان محسوب مي‌شوند. از ديگر سو مطالعات علمي به يقين نشان داده است بهترين زمان براى پيشگيرى اوليه از مصرف مواد كودكى و نوجوانى، يعني سال‌هاى زندگى فرد در كنار والدين است. پژوهش‌هاى متعدداثبات كرده است اگر پيشگيري از طريق خانواده باعث به تعويق افتادن اولين تجربه‌ي سيگار يا هر ماده ديگرى باشد يا به عبارت ديگر خانواده‌ها فرزندانشان را بدون تجربه مواد به هجده سالگي برسانند، شانس ايجاد مشكلات جدى سوء مصرف مواد و اعتياد در سال‌هاى بعدى زندگى كاهش مى‌يابد.

مهارت‌هايي كه در اين برنامه از آن تحت عنوان «مهارت‌هاي فرزند‌پروري پيشگيرانه» ياد مي‌كنيم مهارت‌هايي است كه صرف نظر از جنبه پيشگيري از اعتياد، بطور عام به استحكام و ثبات خانواده، ارتباط مناسب اعضاي خانواده با يكديگر و رشد و تكامل سالم فرزندان مي‌انجامد. بد نيست در اهميت پيشگيري اوليه از سوء مصرف مواد در دوران كودكي و نوجواني به اين نكته هم اشاره كنيم كه برخي پژوهش‌ها نشان داده است مصرف مواد در اين دوران مي‌تواند بر مغز فرد كه هنوز دوره رشد و تكامل آن كامل نشده است تاثيراتي برگشت ناپذير بگذارد.

برخي والدين در دوره نوجواني تاثير دوستان را مهمتر از نقش پدر و مادر در نظر مي‌گيرند، بدون اين كه بخواهيم نقش مهم همسالان را كتمان كنيم، بايد بگوييم كه اكثر پژوهش‌هاي دنيا نشان مي‌دهند كه والدين در دوره نوجواني هم قوي‌ترين الگوي فرزندان خود هستند و بيشترين نفوذ را بر آنها دارند. حتي پدر و مادر در صورت داشتن مهارت‌هاي فرزندپروري مي‌توانند در تقويت تاثير مثبت دوستانوجلوگيري از تاثير منفي احتمالي نقش تعيين‌كننده‌اي داشته باشند. اين حقيقت مسئوليت پدر و مادر را در ايجاد شرايط مناسب و سالم براي فرزندانتان افزايش مي‌دهد. به همين دلايل است كه اكثر برنامه‌هايِ جديد پيشگيري دنيا مبتني بر خانواده و والدين است، در واقع والدين مي‌توانند به شيوه‌هاي متعددي به رشد مثبتِ نوجوان كمك كنند و آنها را از سوء مصرف مواد باز دارند.

اهداف كلي برنامه در كشور:

·         ارتقا مهارت­هاي فرزند پروري والدينگروه سني 12-17 سال در راستايكاهش اختلالات مصرف مواد

برنامه ارزيابي، تشخيص و مراقبت اختلالات مصرف دخانيات، الكل و مواد در نظام مراقبت­هاي اوليه

براساس آخرين آمارتأييدشده ستاد مبارزه با مواد مخدر در سال 1390، شيوع اعتياد (وابستگي) به مواد غيرقانوني در جمعيت سني 15 تا 64 ساله كشور، 65/2% معادل 325/1 ميليون نفر گزارش شد. بر اساس گزارش سازمان پزشكي روزانه 8 نفر در اثر اعتياد به مواد غيرقانوني (شامل الكل) جان خود را از دست مي­دهند.

در مطالعه بار بيماري­ها وزارت بهداشت در سال 1382، وابستگي به مصرف مواد پس از حوادث ترافيكي،بلاياي طبيعي،بيماري­هاي ايسكميك قلبي و افسردگي، جايگاه پنجمِ بار بيماري­ها و البته در جمعيت مردان، پس از حوادث و بلايا، بالاترين مقدار بار بيماري‌ها را دارد.

در مطالعه ملي بار بيماري­ها سال1389، بار بيماري­ و عوامل خطر مصرف سيگار، مواد و الكل به ترتيب در جايگاه­هاي پنجم، دهم و دوازدهم به لحاظ دخالت عوامل خطر در بار بيماري­هاي كشور قرار گرفتند. مطالعه بار جهاني بيماري­ها در سال 2015 در مقايسه با سال 1990، روند افزايش بار بيماري­هاي قابل ­انتساب به مصرف مواد دخاني، الكل و مواد را نشان مي دهد. اين روند ضرورت توجه بيش از پيش به مداخلات اختلالات مصرف مواد را در كشورهاي در حال توسعه از جمله كشور ما را گوشزد مي­نمايد. 


با توجه به مشكلات موجود (موارد مذكور) و نيازهاي جامعه در حوزه­هاي پيشگيري از اعتياد، كه بيشترين حجم اين مشكلات و نيازها در مناطق شهري­، بويژه در مناطق حاشيه است و به دليل عدم وجود نظام شبكه در شهر، نبود نيروي پرسنلي متخصص مرتبط (كارشناس سلامت­ روان) در ساختار تشكيلاتي، كمبود مراكز خدمات جامع سلامت و پايگاه­هاي سلامت، متمركز بودن خدمات سلامت در مناطق روستائي نسبت به مناطق شهري، پائين بودن سطح سواد سلامت روان در جامعه و... ضرورت اجراي برنامه­هاي پيشگيرانه از اختلالات روانپزشكي، پيشگيري از اعتياد­، افزايش دسترسي به خدمات و افزايش جمعيت تحت پوشش برنامه سلامت­ روان، شناسائي بيماران و ارتقاي خدمات كمي و كيفي برنامه هاي اين حوزه و... بدون اجراي طرح تحول سلامت امكان پذير نبود. بنابراين طرح تحول سلامت فرصتي بود براي ادغام تمام برنامه هاي مرتبط با سلامت روان بويژه پيشگيري از اعتياد در نظام شبكه، و بدون ترديد با ساختار قبلي پرداختن به اين موارد و مفاهيم در حوزه سلامت روان امكان پذير نبود.

مطالعات جهاني نشان ميدهدكه دربرنامه هاي پيشگيري اوليه ازمصرف موادحساس سازي جمعيت عمومي نسبت به مصرف موادتحت برنامه غربالگري باعث مي شود ازگرايش به مصرف و وابستگي به سيگارالكل ومواد درافراد جلوگيري شود. لذا از نيمه سال 1392، ادغام برنامه در طرح تحول نظام سلامت مورد توجه قرار گرفت.

هم اكنون اين برنامه با هدف پوشش دهي خدمات ارزيابي، تشخيص و مراقبت از اختلالات مصرف دخانيات، الكل و مواد در گروه سني زير 60 سال و مادران باردار به شكل ادغام يافته در نظام مراقبتهاي اوليه در يك روند توسعه اي، با تلاش مستمر جهت ارتقا كمي و كيفي خدمات و ظرفيت سازي مناسب در مراكز بهداشتي درماني كل كشور در حال انجام است , و با توجه به روند ارتقايي برنامه و تلفيق برنامه دخانيات، در سال 1397 نسخه جديد منابع آموزشي و دستورالعمل اجرايي برنامه، كارگاه هاي آموزشي مرتبط و اصلاح و تكميل فرايند ثبت خدمت در سامانه الكترونيك سلامت انجام خواهد يافت .

اهداف كلي برنامه در كشور:

·         افزايش دسترسي به خدمات ارزيابي، تشخيص و مراقبت اختلالات مصرف دخانيات، الكل و مواد در نظام
مراقبت هاي اوليه

·      افزايش پوشش خدمات ارزيابي، تشخيص و مراقبت اختلالات مصرف دخانيات، الكل و مواد در نظام مراقبت هاي اوليه

 

برنامه كاهش آسيب مصرف مواد

برنامه كاهش آسيب مصرف مواد شامل برنامه ها و مداخلاتي است كه با هدف اوليه كاهش عواقب بهداشتي، اجتماعي و اقتصادي متعاقب مصرف مواد مخدّر و محرك صورت مي گيرد و الزاماً با كاهش مصرف مواد همراه نيست. فرد مصرف كننده، خانواده هاي آنان و بقيه افراد اجتماع از برنامه هاي كاهش آسيب بهره مند مي­گردند.

در ارائه برنامه­هاي كاهش آسيب در كشور كه مبتني بر سياست­ها و واقعيتهاي موجود كشور ،اين واقعيت كه فرد مصرف كننده تصميم دارد به مصرف مواد به صورت تزريقي يا غيرتزريقي ادامه دهد، مورد پذيرش قرار ميگيرد. بديهي است كه اين به معناي تأييد ادامه مصرف مواد به هيچ روشي نمي­باشد. همچنين با فرد مصرف كننده تزريقي مانند يك انسان و با احترام برخورد مي­شود و انتظار مي­رود كه فرد مصرف كننده تزريقي مانند هر شهروند داراي حقوق وم حدوديت هاي قانوني رفتار نمايد. بنابراين مصرف كننده مواد نيز مسئول رفتارهاي خويش مي­باشد. برنامه سرنگ و سوزن در مقابل خدمات پرهيزمدار يا درمان نگهدارنده نبوده و نيست. اين برنامه تلاش دارد تاگستره خدمات مرتبط با سلامتي مصرف كنندگان مواد را هرچه بيشتر گسترش داده و از اين مسير گام مهمي در حفظ و ارتقاء سلامت جامعه بردارد. همچنان كه مصرف مواد و مصرف تزريقي مواد محدود به شهر هاي بزرگ نمي­باشد، گستره خدمات سرنگ و سوزن نيز فقط در مناطق شهري كشور نبوده و كليه مناطق شهري و روستايي بايد از اين خدمات استفاده كنند. بديهي است رعايت اصل مقرون به صرفگي بايد در پياده سازي و ارائه خدمات در هر منطقه مد نظر باشد.

جدي ترين و شايعترين عارضه بالقوه اختلالات مصرف مواد، بيماريهاي منتقله از راه تزريق مشترك (HIV و برخي هپاتيت هاي ويروسي است). در راستاي كاهش عواقب بهداشتي، اجتماعي و اقتصادي مصرف مواد، وزارت بهداشت با همكاري ستاد مبارزه با مواد مخدر كشور نسبت به راه اندازي مراكز ارائه خدمات كاهش آسيب اقدام نموده است. نتيجه اجراي برنامه هاي كاهش آسيب، كاهش سير پيشرونده و فاجعه بار HIV از راه تزريق مشترك بوده است بطوريكه سهم اعتياد تزريقي در بروز موارد جديد HIV از حدود 80 درصد در سالهاي شروع برنامه (1381) به 32 درصد در شش ماهه اول سال 1396 رسيده است.

اميد است با ارتقاء برنامه هاي كاهش آسيب در بين مصرف كنندگان تزريقي، شيوع اچ آي وي در اين گروه را كه در حال حاضر 8/13 (مشخص شده در آخرين مطالعه BSS­) مي باشد، باز هم كاهش دهيم. در مطالعه ماقبل آخر در اين گروه شيوع اچ آي وي 15 درصد هست كه خود حاكي از برنامه هاي موفق در اين حوزه مي باشد ولي نكته قابل توجه افزايش برنامه هاي شناسايي ويروس اچ آي وي هست كه مساله تقويت سيستم موجود را بيش از بيش مي طلبد.

 

 
تاریخ به روز رسانی:
1397/11/28
تعداد بازدید:
160
امتیازدهی
میانگین امتیازها:0 تعداد کل امتیازها:0
مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0)

ارسال نظرات
نام
آدرس پست الکترونیکی شما
شماره تلفن
توضیحات
تغییر کد امنیتی
کد امنیت
كليه حقوق اين وب سايت متعلق به دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني بيرجند مي باشد.
Powered by DorsaPortal